Znaczenie diety u koni trenowanych do różnych dyscyplin

Porady żywieniowe

 

Każdy z nas wie, że podstawą treningu jest wysiłek fizyczny. Podejmowanie wysiłku wymaga jednak dostarczenia odpowiedniej ilości energii.

Energia podczas wysiłku używana jest głównie przez pracujące mięśnie szkieletowe a bezpośrednią, chemiczną formą energii zużywaną przez komórki jest ATP (adenozynotrójfosforan).

ATP nie może być magazynowany w organizmie, musi być wytwarzany na bieżąco w każdej komórce, w której zachodzi metabolizm. ATP w organizmach zwierzęcych może być wytwarzany na drodze tlenowej lub beztlenowej i ulega resyntezie z prędkością dostosowaną do wielkości jego wykorzystywania. Tak na przykład podczas wysiłków krótkich i intensywnych, jak np. gonitwy, w komórkach mięśniowych przeważają procesy beztlenowe. Podczas wysiłków długotrwałych o niższej intensywności, jak np. rajdy długodystansowe w komórkach mięśniowych przeważają procesy tlenowe.

U koni trenowanych do ujeżdżenia i skoków przez przeszkody trening opiera się na wysiłkach tlenowych. Jednak w trakcie przemierzania parkuru przemiany beztlenowe mogą przeważać nad tlenowymi. Efektem przemian beztlenowych jest gromadzenie się kwasu mlekowego, który jest jednym z czynników powodujących zmęczenie i bóle miesni. Trening prowadzi do zwiększenia tolerancji na zakwaszenie, co oznacza, że organizm może pracować dłużej i intensywniej zanim zostanie przekroczone „niebezpieczne” stężenie kwasu mlekowego we krwi.

Aby dostarczyć ATP jakie jest potrzebne pracującym mięśniom musimy dostarczyć odpowiednie pożywienie z właściwymi z substancjami chemicznymi. Wszystkie konie czerpią energię głównie z węglowodanów, tłuszczów i w mniejszym stopniu z białek.

Stosunek wykorzystania węglowodanów (glikogenu) i tłuszczów (trójglicerydów) w trakcie wysiłku zależy od wielu czynników:

  • intensywności wysiłku,
  • wytrenowania organizmu,
  • budowy mięśni,
  • diety, stanu odżywienia
  • czasu trwania wysiłku.

Jeśli intensywność wysiłku wzrasta, wzrasta również zużywanie glikogenu zmagazynowanego w mięśniach. Natomiast w czasie przedłużającego się wysiłku o średniej intensywności wzrasta wykorzystanie tłuszczów jako źródła energii do pracy mięśni.

Dieta ma bardzo duży wpływ na ilość zmagazynowanego glikogenu i trójglicerydów w mięśniach. U ludzi dieta wysokowęglowodanowa i niskotłuszczowa skutkuje wyższą zawartością glikogenu w mięśniach szkieletowych. U koni tradycyjne żywienie opiera się na diecie bogatej w skrobię, która znajduje się w ziarnach zbóż (owsie, jęczmieniu, pszenicy itd.). Żywienie koni trenowanych do różnych dyscyplin powinno być dostosowane do typu i intensywności użytkowania, wieku, zaawansowania treningowego, rasy, dostępności i cen pasz.

Dieta koni niepracujących powinna opierać się głównie na węglowodanach złożonych (włókno), wówczas głównym substratem do wytwarzania ATP są octan i glukoza. Włókno może być rozłożone do octanu i glukozy dzięki działaniu bakterii fermentacyjnych bytujących w jelicie ślepym i w okrężnicy. Podczas wysiłku organizm konia zaczyna czerpać energię z zapasów glikogenu oraz z tkanki tłuszczowej.

W takcie długotrwałego wysiłku o średniej intensywności (35-55 %) w początkowej fazie wysiłku głównym źródłem energii są węglowodany (glikogen i glukoza). Jeśli wysiłek jest kontynuowany organizm zaczyna dodatkowo czerpać energię z kwasów tłuszczowych. Rozkład glikogenu trwa nadal, dlatego przedłużający się wysiłek o niskiej intensywności skutkuje spadkiem stężenia glukozy we krwi oraz zmniejszeniem ilości zmagazynowanego glikogenu.

Jak wynika z badań przeprowadzonych przez zespół Geor’a u koni lekko pracujących (rekreacyjnych oraz rozpoczynających trening) ważne jest aby utrzymywać względnie stały poziom glukozy we krwi. Stałe stężenie glukozy we krwi zapewniają pasze objętościowe suche, zawierające dużo włókna oraz pasze treściwe zawierające węglowodany nieskrobiowe (wysłodki buraczane, łupiny soi). Pasze zawierające węglowodany proste oraz skrobię (owies, kukurydza, jęczmień, pszenica) powodują nagły wzrost glukozy we krwi oraz wzrost tętna spoczynkowego, doprowadzając do nadmiernej pobudliwości koni. Uwodniono, że pasze wysokoskrobiowe mają wpływ na odbudowę glikogenu mięśniowego, jednak nie tak duży jak się spodziewano. U koni poddanych treningowi, umiarkowana ilość pasz skrobiowych jest niezbędna.

Podczas wysiłku o średniej intensywności kiedy zapasy glikogenu zostaną wykorzystane, energia jest czerpana w większej mierze z tłuszczów. Dodawanie olei roślinnych do diety koni jest coraz bardziej powszechne. Wyniki badań na temat dodatku tłuszczów roślinnych do diety koni są kontrowersyjne. U koni poddanych suplementacji olejami roślinnymi stwierdzono niższą wydolność oddechową oraz spadek glukozy we krwi podczas wysiłku o niskiej intensywności. Z drugiej strony u koni wyścigowych wzrost udziału tłuszczu w diecie spowodował lepsze osiągi na torze wyścigowym. Teoretycznie dieta bogata w tłuszcze powinna być właściwa dla koni startujących w dyscyplinie rajdów długodystansowych, powodując mniejsze zużycie glukozy i glikogenu mięśniowego. Jednak nie potwierdzono wzrostu wydolności koni rajdowych pod wpływem diety wysokotłuszczowej.

Pomimo, że konie czerpią energię głównie z węglowodanów i tłuszczów, nie należy zapomnieć o właściwej podaży wysokojakościowego białka. Białko w paszy powinno charakteryzować się wysoką wartością biologiczną, tzn. zawierać niezbędne aminokwasy. Niezbędne aminokwasy to takie, które można dostarczyć organizmowi tylko w pożywieniu. Niektóre aminokwasy są syntetyzowane przez florę bakteryjną w jelicie grubym. W diecie składającej się z siana i owsa może brakować aminokwasów takich jak lizyna i metionina, dlatego niektórzy polecają dodatek roślin motylkowych np. lucerny.

Układając dawkę pokarmową dla konia sportowego należy trzymać się kilku zasad: należy zapewnić odpowiednią ilość włókna, niezbędną do prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego; należy zapewnić odpowiednią koncentrację energii pokrywającą zapotrzebowanie bytowe i produkcyjne; dawka pokarmowa powinna dostarczać odpowiednią ilość cukrów prostych, niezbędnych do odbudowy glikogenu mięśniowego; dawka pokarmowa powinna dostarczać niezbędne aminokwasy w odpowiednich proporcjach oraz witaminy i minerały. Pasze dla koni powinny być wytwarzane z produktów najwyższej jakości.

Pamiętaj! Informacje zawarte w tym wpisie mają jedynie charakter informacyjny.

Opracowanie na podstawie:

Geor R.J., McCutcheon L.J., Hinchcliff K.W. I inni. 2002. Training-induced alterations In glucose metabolism during moderate intensity exercise. Equine Vet J 34 (suppl), 22-28;

Ivers T. Carbohydrates ang glycogene loading. 2002 Proceedings of the First Eropean Equine Nutrition & Health Congress, 09.02.2002 Belgia;

Kędzierski W., Podolak M. 2001. Zmiany metaboliczne koni w procesie ujeżdżania. Med. Wet. 57(3), 207-209;

PAN 1997, praca zbiorowa. Normy Żywienia Koni. Agencja Reklamowo-Wydawnicza A. Grzegorczyk;

Pilliner S., Davies Z. 2003. Jak osiągnąć mistrzowską formę koni. SIMA WLW, Warszawa;